PIT od dywidendy po terminie - skutki prawne w praktyce prawnej

Wyplata dywidendy to jeden z najpopularniejszych sposobow dystrybucji zysku ze spolki kapitalowej do jej wspolnikow bedacych osobami fizycznymi. Choc sam proces decyzyjny i korporacyjny bywa skomplikowany, to z punktu widzenia prawa podatkowego kluczowe znaczenie ma prawidlowe i terminowe rozliczenie podatku dochodowego. Spolka wyplacajaca dywidende pelni bowiem niezwykle odpowiedzialna funkcje platnika. Oznacza to, ze to na niej, a nie na wspolniku, ciazy prawny obowiazek obliczenia, pobrania i terminowego odprowadzenia podatku dochodowego od osob fizycznych (PIT) do wlasciwego urzedu skarbowego. Co jednak dzieje sie w sytuacji, gdy termin ten zostanie przekroczony? Jakie konsekwencje finansowe i osobiste groza czlonkom zarzadu? Jak skutecznie naprawic ten blad i uniknac dotkliwych sankcji karnoskarbowych? Ponizszy artykul stanowi kompleksowe kompendium wiedzy dla przedsiebiorcow, ksiegowych oraz doradcow prawnych, ktorzy mierza sie z problemem nieterminowego rozliczenia PIT od dywidendy.

1. Istota opodatkowania dywidendy podatkiem dochodowym od osob fizycznych

Dywidenda wyplacana osobie fizycznej stanowi przychod z kapitalow pienieznych, o ktorym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osob fizycznych (ustawa o PIT). Przychod ten podlega opodatkowaniu zryczaltowanym podatkiem dochodowym w wysokosci 19% (art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT). Charakterystyczna cecha tego podatku jest to, ze podatnik (czyli wspolnik otrzymujacy srodki) nie wykazuje tego przychodu w swoim rocznym zeznaniu podatkowym (np. PIT-37 czy PIT-36). Obowiazek ten zostaje w calosci przeniesiony na spolke jako platnika.

Zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o PIT, platnicy sa obowiazani pobierac zryczaltowany podatek dochodowy od dokonywanych wyplat (swiadczen) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniedzy lub wartosci pienieznych z tytulow okreslonych m.in. w art. 30 ust. 1 pkt 4. Oznacza to, ze momentem powstania obowiazku poboru podatku jest dzien faktycznej wyplaty dywidendy lub postawienia jej do dyspozycji wspolnika. Jezeli spolka podejmie uchwale o podziale zysku, ale fizycznie nie wyplaci srodkow ani nie postawi ich do dyspozycji, obowiazek podatkowy jeszcze nie powstaje. Kluczowy jest zatem fizyczny przeplyw srodkow lub stworzenie realnej mozliwosci ich podjecia przez uprawnionego akcjonariusza badz udzialowca.

Warto w tym miejscu podkreslic, ze opodatkowanie dywidendy podatkiem dochodowym od osob fizycznych jest klasycznym przykladem tak zwanego ekonomicznego dwukrotnego opodatkowania tego samego dochodu. Najpierw bowiem spolka kapitalowa opodatkowuje swoj wypracowany dochod podatkiem dochodowym od osob prawnych (CIT), a nastepnie, dystrybuujac pozostaly zysk netto w formie dywidendy do swoich wspolnikow, dochodzi do ponownego opodatkowania tych samych srodkow podatkiem PIT w wysokosci 19%. Ta specyfika sprawia, ze organy podatkowe niezwykle skrupulatnie badaja wszelkie przeplywy finansowe miedzy spolka a jej udzialowcami, a uchybienia w tym zakresie sa natychmiast wychwytywane podczas rutynowych kontroli skarbowych.

2. Kto i kiedy ma obowiazek pobrac i odprowadzic podatek?

W praktyce gospodarczej platnikiem jest najczesciej spolka z ograniczona odpowiedzialnoscia lub spolka akcyjna. To na organach zarzadzajacych tych podmiotow (zarzadzie) spoczywa odpowiedzialnosc za prawidlowe funkcjonowanie pionu finansowo-ksiegowego, ktory realizuje te obowiazki. Terminy w prawie podatkowym maja charakter zawity i ich niedopelnienie automatycznie generuje stan zaleglosci podatkowej.

Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o PIT, kwoty pobranych podatkow platnicy przekazuja w terminie do 20. dnia miesiaca nastepujacego po miesiacu, w ktorym pobrano podatek, na rachunek urzedu skarbowego, ktorym kieruje naczelnik urzedu skarbowego wlasciwy wedlug miejsca zamieszkania platnika, a jezeli platnik nie jest osoba fizyczna (co ma miejsce w przypadku spolek kapitalowych), wedlug siedziby badz miejsca prowadzenia dzialalnosci, gdy platnik nie posiada siedziby.

Przykladowo, jesli dywidenda zostala wyplacona wspolnikowi 15 maja, spolka jako platnik miala obowiazek pobrac 19% podatek w tym dniu, a nastepnie odprowadzic go na mikrorachunek podatkowy spolki do 20 czerwca. Oprocz samego transferu srodkow finansowych, na platniku ciazy obowiazek sprawozdawczy. Musi on przeslac do urzedu skarbowego roczna deklaracje PIT-8AR. Termin na jej zlozenie uplywa z koncem stycznia roku nastepujacego po roku podatkowym, w ktorym pobrano podatek. Deklaracje te sklada sie wylacznie droga elektroniczna.

3. Skutki spoznienia z zaplata podatku – odsetki za zwloke

Jezeli spolka nie odprowadzi pobranego podatku w ustawowym terminie (czyli do 20. dnia kolejnego miesiaca), od dnia nastepujacego po dniu uplywu terminu platnosci zaczynaja naliczac sie odsetki za zwloke od zaleglosci podatkowych. Jest to podstawowy, cywilnoprawny skutek opoznienia, niezalezny od winy platnika czy przyczyn, ktore doprowadzily do uchybienia terminowi.

Odsetki naliczane sa zgodnie z przepisami ustawy – Ordynacja podatkowa. Stawka odsetek za zwloke jest zmienna i powiazana ze stopa lombardowa Narodowego Banku Polskiego. Warto pamietac, ze w okreslonych sytuacjach podatnik lub platnik moze skorzystac z obnizonej stawki odsetek (np. w przypadku samodzielnego skorygowania deklaracji i zaplataty zaleglosci w krotkim czasie), jednak w przypadku braku zlozenia deklaracji i calkowitego zaniechania platnosci, zastosowanie znajdzie stawka podstawowa, a w skrajnych przypadkach nawet stawka podwyzszona.

Zgodnie z art. 53 Ordynacji podatkowej, odsetki za zwloke naliczane sa od dnia nastepujacego po dniu uplywu terminu platnosci podatku lub terminu, w ktorym platnik lub inkasent byl obowiazany dokonac wplaty podatku na rachunek organu podatkowego. Wzor na wyliczenie odsetek opiera sie na kwocie zaleglosci, liczbie dni zwloki oraz obowiazujacej w danym okresie stopie odsetek, podzielonej przez 365 dni w roku. Nalezy pamietac, ze kwote naleznych odsetek za zwloke zaokragla sie do pelnych zlotych w ten sposob, ze koncowki kwot wynoszace mniej niz 50 groszy pomija sie, a koncowki kwot wynoszace 50 i wiecej groszy podwyzsza sie do pelnych zlotych. Zaokraglenia tego dokonuje sie na sam koniec wyliczen, co jest niezwykle istotne przy precyzyjnym rozliczaniu zaleglosci.

Waznym aspektem praktycznym jest to, ze odsetek za zwloke nie wplaca sie, jezeli ich wysokosc nie przekracza trzykrotnosci wartosci oplaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy - Prawo pocztowe za traktowanie przesylki listowej jako przesylki poleconej. Niemniej jednak, przy wyplatach dywidend, ktore zazwyczaj opiewaja na znaczne kwoty, podatek 19% jest na tyle wysoki, ze nawet kilkudniowe opoznienie generuje odsetki przekraczajace ten prog, co rodzi bezwzgledny obowiazek ich kalkulacji i zaplaty wraz z naleznoscia glowna.

4. Brak deklaracji PIT-8AR w terminie – konsekwencje proceduralne

Czestym bledem w praktyce jest utozsamianie obowiazku zaplaty podatku z obowiazkiem zlozenia deklaracji PIT-8AR. Sa to dwa niezalezne obowiazki, choc scisle ze soba powiazane. Moze sie zdarzyc, ze spolka terminowo zaplacila podatek, ale zapomniala o zlozeniu deklaracji PIT-8AR do konca stycznia kolejnego roku. Moze tez wystapic sytuacja odwrotna – deklaracja zostala zlozona, ale podatek nie zostal fizycznie przelany.

Niezlozenie deklaracji PIT-8AR w terminie uniemozliwia urzedowi skarbowemu prawidlowe przyporzadkowanie i zweryfikowanie dokonanych wplat. Z punktu widzenia procedury podatkowej, brak deklaracji przy jednoczesnym braku wplaty skutkuje wszczeciem czynnosci sprawdzajacych, a w dalszej kolejnosci kontroli podatkowej lub celno-skarbowej. Urzad skarbowy, analizujac sprawozdania finansowe spolki (w szczegolnosci uchwaly o podziale zysku i bilans), bez trudu zidentyfikuje, ze doszlo do wylaty dywidendy, od ktorej nie odprowadzono podatku i nie zlozono stosownej deklaracji.

5. Odpowiedzialnosc karnoskarbowa platnika i osob zarzadzajacych

Najbardziej dotkliwa konsekwencja opoznienia w zaplacie PIT od dywidendy jest odpowiedzialnosc przewidziana w ustawie – Kodeks karny skarbowy (KKS). W przypadku spolek z o.o. oraz spolek akcyjnych, odpowiedzialnosci karnej skarbowej nie ponosi sama spolka jako osoba prawna, lecz osoby fizyczne, ktore na mocy ustawy, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuja sie sprawami finansowymi podmiotu. Najczesciej sa to czlonkowie zarzadu, dyrektorzy finansowi lub glowni ksiegowi (jesli powierzono im te obowiazki w sposob formalny).

Kluczowe znaczenie maja tutaj dwa przepisy Kodeksu karnego skarbowego:

• Art. 77 KKS – dotyczy niewplacenia w terminie pobranego podatku. Jest to przestepstwo lub wykroczenie skarbowe o charakterze umyslnym. Jezeli platnik pobiera podatek od podatnika i nie wplaca go w terminie na rachunek organu podatkowego, podlega karze grzywny, karze pozbawienia wolnosci lub obu tym karom lacznie. W przypadku mniejszej wagi, sprawca podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
• Art. 78 KKS – dotyczy niepobrania podatku lub pobrania go w kwocie nizszej od naleznej. Jesli spolka wyplacila dywidende w kwocie